Matbaa
52
Johannes GUTENBERG (1398-1468)
Gutenberg öncesi, manastırlarda hazırlanan
zahmetli ve pahalı el yazmaları ancak çok az
kişiye ulaşabiliyordu. Gutenberg hareketli kurşun
harfleri dizerek kitap baskısını gerçekleştirerek
dünya kültürünün en önemli başarılarından
birisine imza attı.
Değerli taş işçiliği, ayna yapımı ve dökme ayna
çerçevesi ustası Gutenberg, 1448 yılında tüccar
Johannes Fust’tan kredi alarak matbaasını kurdu.
Gutenberg öncelikle baskı için gereken
harfleri döktü. Baskıda kullandığı yazı karakteri
“Vulgata” için o dönem el yazmalarında görülen
gotik el yazısı Textura’yı örnek almıştır. Textura
din kitaplarının Gotik mimaride olduğu gibi göğe
yükselen izlenimi veren el yazısıydı.
Gutenberg’in siyah mürekkeple bastığı
kitaplara kırmızı renkli işaretler sonradan el ile
işlenmiş, el yazması kitaplarda olduğu gibi tezhip
ustalarınca kenar süslemeleri eklenmiştir.
Gutenberg’in en önemli eseri 1452 - 1455
yılları arasında yardımcısı Peter Schöffer ve 20
işçisiyle bastığı 42 satırlık İncil’dir. 150 adedi
kağıda 30 adedi parşömene basılmış olan bu
eserin yalnızca 49 adedi günümüze ulaşmıştır.
Son olarak 1987 yılında satışa çıkmış bir
Gutenberg İncili, bir kitap için ödenen en büyük
miktar olan 5 milyon euroya alıcı bulmuştur.
Gutenberg kredi borçlerını ödeyemediği için
matbaası 1455 yılında Johannes Fust’a geçmiş,
matbaa Gutenberg’in yardımcısı Peter Schöffer
tarafından yürütülmüştür ve kendisi de 1468
yılında borç içinde hayatını kaybetmiştir.
Gutenberg, döneminin teknik imkanları
çerçevesinde kitap baskısını gerçekleştirerek
dünya kültür mirasına çok büyük bir katkı
sağlamıştır. Böylece Gutenberg, kitap, broşür,
gazete, afiş ve duyurular yoluyla bilginin geniş
halk kitlelerine ulaşabilmesini mümkün kılmıştır.
Vankulu Lügatı, 1756.
İbrahim MÜTEFERRİKA (1674, Kluj,
Romanya-1745, İstanbul)
Macar asıllı İbrahim Müteferrika Osmanlı
Devleti’nde 1719-1720 yıllarında Türkçe kitap
yayımlayan ilk basımevini kurmuştur. İstanbul’da
basımevi kurmak isteyen Sait Efendi ile birlikte
Sadrazam Nevşehirli Damat İbrahim Paşa’nın
desteğini de alan İbrahim Müteferrika ancak
Şeyhülislam Abdullah Efendi’nin dinle ilgili
olmayan eserlerin basılabileceği yönünde verdiği
fetva sonrası matbaasını açabilmiştir. Yurt
dışından getirilen makine ve teçhizat kullanılarak
1727 yılında çalışmaya başlayan matbaada ilk
basılan eser Arapça-Türkçe Sözlük Vankulu
Lügatı (1729) olmuştur. Daha sonra sözlüklerin
yanı sıra coğrafya ve tarih konulu her biri
500-1000 adet basılan eserlerin sayısı 17
olmuştur. İbrahim Müteferrika’nın 1745 yılındaki
ölümünden sonra matbaayı Rumeli kadılarından
İbrahim Efendi ile Anadolu kadılarından Ahmet
Efendi üstlenmiştir.
1...,43,44,45,46,47,48,49,50,51,52 54,55,56,57,58,59,60,61,62,63,...118