Dünya Renkli Kağıtları
(Kleistermarmor – Alm.) yaygınlaşan Kola Kağıtları
da Ebru gibi yüzyıllar boyunca bir çok ülkede
varlığını sürdürebilmiştir. Kola Kağıdı, Alman renkli
kağıt tarihinin ebru gibi en uzun ömürlü bir diğer
tekniğidir. Renkli kola sürülmüş kağıt yüzeyinde
sıçratılan karışımlarla oluşturulan ağaç kökü desenli
çeşidi “Wurzelmarmorpapier” (Alm.); akış izli çeşidi
“Rieselmarmorpapier” (Alm.); güneş desenli çeşidi
“Sonnenmarmorpapier” (Alm.) isimleriyle tanınır.
Kumaş baskı tekniklerinin kağıda uyarlandığı
ilk örneklerden olan “Bronzlu Vernik Kağıdı”
(Bronzefirnispapier – Alm.) 1680’li yıllarda
Almanya’nın Augsburg şehrinde üretilmeye başlanır.
Çoğunlukla bitkisel desenler taşıyan bu kağıtlar,
yazmacıların (ahşap kalıplarla kumaşa elle basılan
Tokat yazmalarımızı hatırlayınız!) altın ve gümüş
metalik etkisi veren katkılı boyaları vernikle
karıştırarak kumaşa basmaları sonucu elde edilir.
Bronzlu Vernik Kağıdı uzun ömürlü olmamış, 1730’lu
yıllarda yerini Brokar Kağıda bırakmıştır. Zengin
ve gösterişli dokusuyla Barok döneminin en gözde
kağıdı sayılan “Brokar Kağıt” (Brokatpapier – Alm.),
çok ince metal filmlerin, üzerine desen işlenmiş
bakır kalıplar kullanılarak, güç altında kağıda
basılması (ve gerekirse) elle renklendirilmesi
yoluyla yapılır. Bu kağıt ender ve pahalı kitaplarda,
değerli kutularda kullanılmıştır.
18. ve 19. yüzyılda kumaşçılar yılda iki kez
yenilenen moda için yeni desenli ahşap kalıplara
ihtiyaç duyarlardı. Elde kalan eski kalıplar ise
atılmayıp kağıt renklendirmek için değerlendirilirdi.
Bu şekilde elde edilen “Basma Kağıdı” (Kattunpapier
– Alm.) tekniğinde, aynı kağıtta farklı katmanlar
halinde birden fazla kalıp kullanılır. Günümüze
ulaşan Basma Kağıtları bize o dönemin kumaş
desenleri hakkında bilgi verebilmektedir. Değişik
isimler altında Almanya’nın yanı sıra İtalya ve
Fransa’da da çok kullanılmışlardır.
19. yüzyılda kağıt üretim ve baskı
teknolojilerinde yaşanan yenilikler renkli kağıt
tekniklerini de etkiledi. Yeni kağıt makineleri
ortaya çıktı, o yüzyıla kadar kağıt üretiminde
kullanılan paçavranın yerini hızlı ve ucuz üretimi
mümkün kılan ağaç hamuru almaya başladı.
Eskiden tabaka halde tek tek üretilen kağıt,
artık rulo halde ve yüzlerce metre uzunlukta
elde edilebiliyordu. Renkli kağıt dünyası da bu
gelişmelerden payını aldı ve o dönemin yeniliği rulo
baskı makineleriyle üretilen uygun fiyatlı, yepyeni
renkli kağıt türleri ortaya çıktı. “Rulo Baskı Kağıdı”
(Walzendruckpapier – Alm.), üzerine desen oyulmuş
metal rulolar kullanılarak kağıda, tekrar eden,
sonsuz uzunlukta desen basılarak elde edilir. Baskı,
kağıdın arka yüzünde rölyef oluşturan kabartmalı
baskı veya arka yüzünün düz kaldığı kabartmasız
baskı şeklinde yapılabilir. Bu teknik ile “deri
dokusu”, “kumaş dokusu”, “cilt bezi dokusu”,
“ağaç dokusu” gibi o dönemin tipik “doğa taklidi”
renkli kağıtları üretilmeye başlandı. Yüzeyi fırça
telleriyle kaplı merdanelerin boya haznesinden
geçtikten sonra aldıkları boyayı, rulo halde
yürüyen kağıda sıçratmaları sonucu elde edilen
“Achatmarmor”, “Gustavmarmor”, “Sonnenmarmor”
gibi – sıvı üzerinde ebrulanmayan! - taklit ebrular
ortaya çıktı. Renkli kağıt, sanayileşme çağına
giren Avrupa’da 19. yüzyılda altın çağını yaşıyordu.
Örneğin Alman renkli kağıt üreticilerinden biri olan
“Dessauer Aktiengesellschaft für Buntpapiere
und Leimfabrikation”un satışa sunduğu kağıtları
için hazırladığı bir katalog 4552 orijinal renkli
kağıt örneğini içinde bulundurmaktadır. Yine aynı
firmanın bir zamanlar benim de koleksiyonumda
olan başka bir kataloğu ile 2700’den fazla renkli
kağıdın satışa sunulmuş olduğunu görmekteyiz.
Ancak yukarıdaki sayı ile teknik çeşidi değil,
birçok tekniğin birbirinden desen ve renk
farklılığıyla ayrılan çok sayıdaki ürünü gösterilmek
istenmektedir. Renkli kağıdın fabrikasyon
üretildiği dönemde, el emeği gerektiren teknikler,
ebrunun “Kaplangözü” (Tigeraugenmarmor – Alm.),
“Tavuskuşu” (Pfauenmarmor – Alm.), “Buket”
(Bouquetmarmor – Alm.) ve Yeni Üslup Dönemi’nin
“Yeni Üslup Ebrusu” (Jugendmarmor – Alm.)
örneklerinde olduğu gibi yeni desenlerle varlıklarını
sürdürmeye çalışmışlardır.
20. yüzyılın başlarından diğer önemli renkli
kağıtlara örnek olarak, kağıt üzerindeki desenlerin
boyama öncesi mum ile kapatıldığı (ve mum
tabakasının boyama sonrası çıkartıldığı) Uzak
Doğu kaynaklı “Batik Kağıdı” (Batikpapier –
Alm.); buruşturulup tekrar düzlenen bir kağıdın
renklendirilmesi esnasında, kırışık yerlerin
daha koyu bir renk alması sonucu ortaya
çıkan “Kırışıklı Kağıt” (Knitterpapier – Alm.);
kağıdın, üzerine yatırılan şablonlara boyanın
sürülmesi veya püskürtülmesi yoluyla elde edilen
“Şablonlu Sürme Kağıdı” (Schablonenwischpapier
– Alm.) veya “Şablonlu Püskürtme Kağıdı”
(Schablonenspritzpapier – Alm.) verilebilir.
Ebruda yeni
üslup deseni (art
nouveu), 1899
26
1...,17,18,19,20,21,22,23,24,25,26 28,29,30,31,32,33,34,35,36,37,...118