Kağıt Tarihi
Kaynak: Forest & Kim Starr
Papirüs, obje.
18. yüzyılda bir
parşömen atölyesi
Parşömen, obje.
Kaynak: Wilhelm SANDERMANN, “Die
Kulturgeschichte des Papiers”, 1988.
15
ORGANİK YAZI MALZEMELERİ
Eski çağlardan beri taş, kil, ağaç kabuğu,
yaprak, deri, metal, tahta ve mum gibi birçok
malzeme yazı malzemesi olarak kullanıldı.
Ancak dünya kültür tarihinin son 5000 yılına
damgasını vuran en önemli organik yazı
malzemeleri papirüs, parşömen ve kağıttır.
Papirüs:
Antik dünyanın en önemli
organik yazı malzemelerinin başında gelen
papirüsün kullanımı MÖ 3500 yıllarına
dayanır. Papirüs elde etmek için, Mısır’da
Nil deltasında yetişen Papirüs (Cyperus
papyrus) bitkisinin gövde içinde bulunan
bitki özü ince ve uzun şeritler halinde
kesilir. Birbirleri üzerine bindirilerek
soldan sağa ve yukarıdan aşağıya iki sıra
halinde dizilen şeritler ağaç tokmaklarla
düzleşinceye kadar dövülür. Nişasta içeren
bitki özsuyundan dolayı birbirine yapışan
şeritlerden tabakalar, birbirine eklenen
tabakalardan ise rulolar meydana getirilir.
Parşömen:
Papirüse alternatif olarak MS
4. yy’dan itibaren kullanılmış olan parşömenin
yapımında küçük ve büyük baş hayvan derileri
kullanılır. Ortaçağın en önemli yazı malzemesi
parşömeni yapmak için deri, kıllardan
temizlendikten sonra birkaç hafta boyunca
kireçli bir çözeltiye yatırılır, bıçaklarla
kazınarak fazla katmanlarından temizlenir, yağ
çözücü maddelerle tekrar işlenir, zımparalanır
ve kurutulur.
Papirüse göre çok daha karmaşık bir
teknikle elde edildiğinden daha pahalıdır.
Parşömen, dayanıklılığı, sertliği, çift taraflı
yazılabilme özelliği, katlanıp kitap haline
getirilebilmesi, açık rengi ve üzerine kolayca
yazma imkanı veren düz yüzeyinden dolayı
papirüsün yerini almıştır.
Parşömenin yerleşmesiyle kolayca
taşınabilen, çift taraflı yazılıp istenilen
sayfaların kolayca bulunabilmesine olanak veren
bugünkü kitap biçimi Kodeks (Lat. Codex), rulo
papirüsü kullanımdan kaldırdı.
1...,6,7,8,9,10,11,12,13,14,15 17,18,19,20,21,22,23,24,25,26,...118